Rat (bruine rat Rattus norvegicus en zwarte rat Rattus rattus)
De rat is een middelgroot knaagdier. De bruine rat is doorgaans iets groter en zwaarder gebouwd dan de zwarte rat. De zwarte rat leeft vooral in droge, beschutte omgevingen, terwijl de bruine rat ook goed gedijt in waterrijke gebieden. Waar bruine ratten voorkomen, verdringen zij vaak de zwarte rat. Beide soorten leven vooral in de nabijheid van mensen en voedselbronnen.
In Noord-Holland komen zowel bruine als zwarte ratten voor. Ze kunnen schade veroorzaken aan erven, stallen, gewassen, kabels en gebouwen. Daarnaast vervuilen ratten voedsel- en watervoorraden met uitwerpselen en kunnen zij ziekten overbrengen, zoals de ziekte van Weil. In dijken, slootkanten en dammen kunnen ratten gangen graven, wat risico’s kan opleveren voor landbouwverkeer en waterveiligheid. Bij wintergewassen, zoals winterpeen, krokus en tulp, kunnen knollen en bollen worden uitgegraven, wat naast opbrengstverlies ook vorstschade kan veroorzaken. In het broedseizoen eten ratten bovendien eieren en kuikens van weidevogels.
Ratten zijn niet beschermd en mogen worden bestreden met toegestane middelen. Voor particulieren is het gebruik van gif verboden; professionele bestrijding mag het alleen inzetten als laatste middel. Jachtaktehouders mogen ratten doden met het geweer, maar omdat ratten zich vaak ophouden bij gebouwen en erven, is schieten daar niet altijd praktisch of veilig. Daarom is in Noord-Holland een provinciale ontheffing verleend waarmee ratten jaarrond, dag en nacht, ook met een luchtdrukgeweer mogen worden bestreden.
De uitvoering ligt bij professionele plaagdierbestrijders en jachtaktehouders. Voor nachtelijke inzet geldt een meldplicht. Tijdens de bestrijding moeten ontheffing, machtiging, jachtakte en grondgebruikersverklaring aanwezig zijn. Gedode ratten moeten direct worden opgeruimd. De ontheffing loopt tot en met 31 december 2027.
Actuele informatie voor schadebestrijders en jagers over het beheer van de rat staat in de Faunakalender van Noord-Holland. Meer informatie over ecologie, verspreiding en gedrag van deze soort staat op de website van de Zoogdiervereniging.
